Park "Zaczarowanej Dorożki" w Krakowie


Województwo: małopolskie

Powiat: grodzki Kraków

Kraków miasto położone w południowej Polsce nad rzeką Wisłą, stolica województwa małopolskiego, miasto wyjątkowe w skali kraju, tak ze względu na swoje wybitne, liczne zabytki, jak i na legendę siedziby królewskiej i schronienia ducha narodowego w czasach zaborów. Do dziś aktualne często cytowane są słowa sentencji umieszczone na tzw. miedziorycie amsterdamskim z 1619 r.: Cracovia totius Poloniae urbs celeberrima atque amplisissima... (Kraków, miasto całej Polski najsławniejsze i najświetniejsze). Opisywany park znajduje się w północnej części Krakowa na Prądniku Czerwonym (dzielnica administracyjna miasta Krakowa). Nazwę swą Prądnik zawdzięcza rzece, zwanej także Białuchą. Od XI wieku podkrakowska wieś Prądnik stanowiła własność Benedyktynów z Tyńca. Wartka rzeka płynąca przez wieś sprawiła, że powstały w niej liczne młyny, napędzające maszyny, które nie tylko mieliły zboże na mąkę, ale też garbowały skóry, wyrabiały sukno, barwniki i papier. Dodatkowo Prądnik słynął z przepysznego chleba, zwanego “promnickim” pieczonego na słomie, który stąd trafiał nawet na stół królewski na Wawelu. Bliżej naszych czasów na Prądniku urodził się i mieszkał najsłynniejszy polski dorożkarz, bohater wiersza Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego “Zaczarowana Dorożka”, pan Jan Kaczara, który sympatię Gałczyńskiego zawdzięczał przede wszystkim temu, że często mówił do klientów wierszem. Jest na Prądniku Czerwonym takie zaczarowane miejsce, które łączy wszystkie tradycje. Na terenie byłego folwarku, tam gdzie niegdyś były stawy i zachował się jeszcze budynek młyna, przy ulicy Jana Kaczary znajduje się Park “Zaczarowanej Dorożki”. Park zaczarowanej dorożki leży na terenie historycznie związanym z folwarkiem OO. Dominikanów w Prądniku Czerwonym. Ciągnie się wzdłuż ulic Dominikanów, Olszeckiej i Jana Kaczary, równolegle do ulicy Lublańskiej, od której oddziela go pas terenów do 2006 roku zajmowanych przez działki ogrodowe, aktualnie przeznaczonych pod inwestycje mieszkaniowe. Od północy oddzielony jest od zabudowy mieszkaniowej z lat 70-tych ciekiem wodnym, będącym pozostałością dawnego Sudołu Dominikańskiego. Właścicielami tych terenów są OO Dominikanie (z przerwą od1950, kiedy to ustawowo zostali pozbawieni własności, do lat 90 XX wieku, kiedy to prawa własności odzyskali). Powierzchnia parku wynosi około 2 hektarów. Dojazd do parku możliwy jest ulicą Olszecką od ulicy Dobrego Pasterza z północy, lub od południa ulicą Jana Kaczary od ulicy Lublańskiej. Na wschodnim krańcu parku, przy ulicy Jana Kaczary, znajduje się zabytkowy budynek młyna wodnego, aktualnie zdewastowany i zamknięty, obok którego – między młynem a parkiem – znajduje się niewielki dom wraz z obejściem i budynkiem gospodarczym, prawdopodobnie niegdyś stanowiący zaplecze mieszkalne młynarzy, aktualnie zamieszkiwany.

Historia

Prądnik należy do najstarszych miejscowości podkrakowskich wymienionych w dokumentach. Po raz pierwszy pojawia się w 1105 r. Prawdopodobnie od końca XII wieku wieś rozdzielona traktem, zwanym potem warszawskim, dzieli się na prądnik Biały (zachodni) i Prądnik Czerwony (wschodni). Władza Benedyktynów tynieckich nad Prądnikiem Czerwonym utrzymała się prawdopodobnie do XIV wieku, kiedy to znaczna część terenów przeszła we władanie zarówno świeckie – folwarki Cellarich i Montelupich, jak również władz kościelnych – Karmelitów Bosych, Franciszkanów, parafii Św. Mikołaja (dzisiejsza ulica Kopernika) oraz od XV wieku OO.Dominikanów. Ci ostatni stworzyli tutaj wielki folwark, składający się z pól, łąk i stawów. Dominikanie objęli także sołectwo wsi, co nadało im rangę władzy nad całością, na tyle znaczącą, że z czasem całą wieś zaczęto nazywać Prądnikiem Dominikańskim. Park Zaczarowanej Dorożki leży na terenie tego właśnie folwarku. Pierwotne tereny te były najprawdopodobniej wykorzystywane rolniczo, ale około 1604 roku Dominikanie postanowili przenieść w rejon dzisiejszej ulicy Dobrego Pasterza swoje zabudowania i obiekty gospodarcze, tworząc na terenie dzisiejszego kościoła św. Jana Chrzciciela kaplicę i centrum folwarku. Także wówczas z terenu wcześniejszego gospodarstwa sołeckiego, położonego w rejonie dzisiejszego zakonu SS. Albertynek, narażonego na liczne wylewy pobliskiej rzeki Prądnik (później i do dziś zwanej Białuchą), postanowiono przenieść młyn i stawy rybne. W tym celu jedną z odnóg Prądnika, tzw. “młynówkę robotną”, postanowiono połączyć z płynącym od północy Sudołem, a u zbiegu tych dwóch cieków wybudowano młyn wodny, zaś na zachód od niego 2 duże stawy. Pierwotnie młyn był budynkiem drewnianym, 2 kołowym, nosił nazwę Młyna Dominikańskiego, ale zwano go także Żabim Młynem. Tereny te były w 1587 roku miejscem bitwy między wojskami hetmana Jana Zamojskiego a wojskami arcyksięcia Maksymiliana Habsburga o sukcesję tronu po zmarłym królu Stefanie Batorym. W wyniku starć wieś została częściowo zniszczona, jednak nie ma szczegółowych informacji na ile zniszczenia doznał folwark dominikański. Z całą pewnością ogromne zniszczenia folwarku przyniósł potop szwedzki, podczas którego w 1655 roku Szwedzi oblegając Kraków zniszczyli wieś i zasypali większość cieków wodnych. Ich odbudowa nastąpiła jednak dość szybko i młyn działał ponownie, nieprzerwanie do XX wieku. W XIX wieku drewniany budynek zastąpiono murowanym, w bryle zachowanej do dzisiaj. W roku 1941 podczas okupacji hitlerowskiej opisywane tereny włączane zostały do Miasta Kraków i od tej pory stanowią jego dzielnicę. W 1950 roku na mocy ustawy tereny folwarku dominikańskiego zostały odebrane Dominikanom i upaństwowione. Wtedy skończyła się działalność młyna oraz gospodarka wodna w stawach, a cały teren stał się przedmiotem dewastacji w związku z nie kontrolowanym wykorzystaniem go jako miejsca rekreacji dla mieszkańców budowanych w okolicy osiedli mieszkaniowych. Ostatecznie w latach siedemdziesiątych XX wieku, w trakcie prac urbanizacyjnych w rejonie Dobrego Pasterza i w związku z budową osiedla mieszkaniowego, stawy zostały osuszone i zasypane, a na ich miejscu utworzono park w kształcie elipsy, okrążonej asfaltową aleją, od której do środka odchodzi sześć alejek. Sam budynek młyna został zamknięty i nie restaurowany - trwa w tym stanie do dnia dzisiejszego. Pozostałe tereny na południe od parku zostały przeznaczone na działki pracownicze i w tej formie trwały do jesieni 2006 roku. Należy dodać, że w latach osiemdziesiątych na północno-zachodnim krańcu parku utworzono niewielki plac zabaw dla dzieci z piaskownicą i huśtawkami, który istnieje do dzisiaj. Ponowna zmiana właściciela i powrót OO. Dominikanów do prawa własności nad tym terenem w latach 90-tych XX wieku nie wpłynął znacząco na wygląd parku. W związku z nadaniem ulicy imienia Jana Kaczary “Zaczarowanego Dorożkarza” park zyskał nazwę Parku Zaczarowanej Dorożki.

Przyroda

Park “Zaczarowanej Dorożki” zajmuje niewielki obszar (około 2 hektarów). Drzewostan parku można podzielić na dwie części: wschodnią i zachodnią. We wschodniej części dominują starsze nasadzenia oraz jest większe zagęszczenie drzew. Alejkę tworzą blisko siebie rosnące topole (Populus) i wierzby płaczące (Salix x chrysocoma). Rosną także pojedyncze okazyi: modrzewia (Larix), klonu zwyczajnego (Acer platanoides), jarzębiny (Sorbus aucuparia) oraz krzewy jaśminowca wonnego (Philadelphus coronarius). Natomiast zachodnią część parku stanowią drzewka młode – świeżo posadzone. Wśród młodych drzew dominują dęby szypułkowe (Quercus robur). W tej części rosną również klony zwyczajne (Acer platanoides), pojedyncze modrzewie (Larix) oraz lipy drobnolistne (Tilia cordata). W parku można spotkać wróble, sikorki, kaczki krzyżówki.

Ścieżka

1. Nasza ścieżka na charakter historyczny. Wędrówkę rozpoczynamy od wejścia do parku ulicą Jana Kaczary, słynnego krakowskiego dorożkarza, który przyjechał do Krakowa w 1923 roku. Mieszkał on w krakowskiej dzielnicy Prądnik Czerwony, był żonaty (z Anielą), miał syna, który później również pracował jako dorożkarz. Po Krakowie jeździł dorożką nr 13 (według niektórych źródeł nr 6). Nosił zawsze nieodłączny czarny melonik, który z czasem przez kolegów po fachu został przyjęty jako symbol krakowskiego dorożkarstwa. Często mówił rymami. Rozsławiony przez Gałczyńskiego, który poznał go w czasie swojego pobytu w Krakowie w latach 1946-1948 i chętnie korzystał z jego usług, był później gościem programów telewizyjnych, bohaterem wywiadów prasowych. Ułożył m.in. zaginioną rymowaną historię dorożkarstwa. Na pytanie “Pan wolny?” potrafił zabawnie odpowiedzieć: “Żonaty, ale mogę odwieźć do chaty”. Został pochowany na cmentarzu Batowickim w Krakowie. W 2000 r. ulica na Prądniku Czerwonym została nazwana jego imieniem.

2. Kolejnym etapem naszej wędrówki jest Młyn Dominikański zwany także “Żabim Młynem” Pierwotnie młyn był budynkiem drewnianym, 2 kołowym, obok młyna urządzone były dwa stawy, stanowiące awaryjny rezerwuar wody dla koła młyńskiego, jak również ostoję dla hodowanych tu ryb. W latach 70-tych XX wieku młyn przestał działać i z każdym kolejnym dniem tracił swoją świetność. Obecnie młyn nie wygląda atrakcyjnie, jest pomysł który ma ożywić ten budynek a przez to wpłynąć na wygląd estetyczny parku. Prawdopodobnie zostanie odrestaurowany i przeznaczony na dom kultury.

3. Ostatnim etapem naszej ścieżki jest Sudoł Dominikański, lewy dopływ Prądnika o długości 7 km. Potok przepływa przez osiedle Prądnik Czerwony i dociera do żabiego młyna, gdzie dawniej łączył się z wodami młynówki i doprowadzał wodę, by młyn mógł mielić zboże. Jak było w nim za mało wody to uzupełniano ją wodą ze stawu, który znajdował się w miejscu dzisiejszego parku Zaczarowanej Dorożki.

Bibliografia

Biuletyn Rady Dzielnicy III Miasta Krakowa, nr 4/2006, nr1 /2007

Otałęga Zdzisława, Encyklopedia biologiczna tom I – X Kraków 1998

Polakowski Benon, Rośliny chronione, Warszawa 1995

Szaferowa Janina, Poznaj 100 roślin, Warszawa 1984

Strona Towarzystwa Prądnickiego, http://www.towpradnik.republika.pl

Strona Rady III Dzielnicy, http://www.dzielnica3.krakow.pl

Strona Szkoły Podstawowej nr 95 w Krakowie, http://www.sp95.com.pl

Atlas roślin naczyniowych, http://www.atlas-roślin.pl

Uwagi

Informacje dodatkowe Park “Zaczarowanej Dorożki” pełni funkcję lokalnego parku dla okolicznych mieszkańców i nie jest szeroko znany mieszkańcom Krakowa. Teren porastają licznie posadzone młode drzewa. Od 2005 roku w parku odbywają się Dni III Dzielnicy. Impreza, która ma na stałe wpisać się w pejzaż parku. Dobrą wiadomością jest to, że w ostatnich miesiącach podjęto decyzję o remoncie Żabiego Młyna, z przeznaczeniem na dom kultury. Bardzo nam się to podoba, bo Park ”Zaczarowanej Dorożki” to miejsce wyjątkowe dla Prądnika i takim powinno pozostać.

Autorzy


Autorem pierwotnej wersji opisu parku powstałej w ramach projektu "Parki i ogrody oczami młodzieży" jest:
Szkoła Podstawowa nr 95
ul. Wileńska 9
31-413 Kraków
e-mail: sp95.krakow@wp.pl
Opiekun grupy:
Krystyna Kyć 
Autorzy opisu:
uczniowie klasy IV a, w szczególności: Bartosz Kudroń, Mateusz Sochacki, Antoni Migała, Łukasz Rojek, Tomasz Piotrowski, Katarzyna Adamczyk, Piotr Sas.


Wyszukiwarka

Wyszukiwarka


Kontakt

Nazwa organizacji
Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła"
Adres organizacji
90-602 Łódź, ul. Zielona 27
Telefon do organizacji
42 632 8118
Adres www organizacji
www.zrodla.org

 
 


Newsletter

wpisz swój e-mail aby otrzymywać informacje o naszych działaniach

Wyślij



© 2010 Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła" | Dzień Pustej Klasy | PITy 2017 | zielone szkoły | oszczędzajmy wodę | edukacja globalna | Kalendarz świąt ekologicznych