Park w Krośniewicach


Województwo: łódzkie

Powiat: kutnowski

Krośniewice to niewielkie miasteczko położone w centrum Polski, w województwie łódzkim. Krzyżują się tu dwa szlaki komunikacyjne kraju – drogi krajowe nr 1 i nr 2, które są również ważnymi trasami międzynarodowymi (północ – południe i wschód – zachód).

W tym małym miasteczku w jego północno – wschodniej części znajduje się zespół pałacowo – parkowy, który jest obiektem zabytkowym, wpisanym do rejestru zabytków województwa łódzkiego. Warto mu zatem poświecić uwagę ze względu na jego walory przyrodnicze i wartość historyczną. Obecnie opiekę nad parkiem sprawuje Urząd Miasta i Gminy w Krośniewicach.

Obszar, który obejmuje park, ma kształt zbliżony do prostokąta, jego dłuższy bok biegnie równolegle do ul. Toruńskiej, a krótszy do ul. Kutnowskiej. Powierzchnia założenia wynosi 17 ha i jest otoczona litym murem z czerwonej cegły. Główne wejście znajduje się od ul. Toruńskiej, a pozostałe to tzw. “dzikie wejścia”. Powierzchnia parku jest praktycznie płaska.

W parku znajduje się boisko do piłki nożnej i plażowej piłki siatkowej, alejki wzdłuż boiska wykorzystywane są na zajęciach wychowania fizycznego jako bieżnie. Na terenie parku znajdują się także garaże, a część terenu została wydzielona pod ujęcie wody.

Obecnie park jest zaniedbany i zachwaszczony. Brak ławek, drzewostan jest przetrzebiony przez okolicznych mieszkańców, którzy wycinali drzewo na opał.

Historia

Park mógł istnieć już w czasach, gdy Krośniewice należały do Gomolińskich, którzy tu mieli swoją siedzibę i zapewne dbali o wygląd otoczenia. W obecnym kształcie park został założony i utrzymywany sto kilkadziesiąt lat przez rodzinę Rembielińskich. W latach sześćdziesiątych XIX w. został otoczony wysokim ponad dwumetrowym murem przez Pelagię Rembielińską, żonę Aleksandra.

Obecny układ kompozycyjny parku zapewne powstawał w kilku etapach, które można zauważyć do dziś. Park został założony prawdopodobnie na przełomie XVIII i XIX w. z inicjatywy Agnieszki Opackiej, pierwszej żony Rajmunda Rembielińskiego i właścicielki Krośniewic do 1817 r. Fragmenty drzewostanu mogą pochodzić jednak z wcześniejszego okresu. Wskazuje na to zwłaszcza dwuszereg drzew przed pałacem, przypominający ślady ogrodu francuskiego. W ukształtowaniu krośniewickiego parku można odnaleźć cechy charakterystyczne dla założeń romantycznych, świadczą o tym przede wszystkim elementy wodne parku, uformowane w sposób charakterystyczny dla tego stylu. Sztuczna wyspa o nieregularnym rysunku brzegów, z okalającym ją romantycznym kanałem porośniętym roślinnością nadbrzeżną oraz mostek łączący wyspę z polaną przed pałacem, tworzą klimat charakterystyczny dla romantyzmu. Kręte ścieżki na wyspie prowadziły do zacisznych ustroni. Dwa stawy znajdujące się w parku połączone są ze sobą kanałem.

Drugi staw, który powstał później na skutek poszerzenia kanału doprowadzającego wodę, ma również nieregularny brzeg. Cechą charakterystyczną dla XIX wiecznych ogrodów było łączenie układów krajobrazowych z geometrycznymi. Układ dróg nie jest jednak typowy dla złożenia krajobrazowego. Z zachowanych fragmentów map z okresu Królestwa Polskiego można stwierdzić, że drogi w parku były proste, tak, by tworzyły szybkie i wygodne połączenia z miejscami docelowymi.

W parku krośniewickim nie zachowały się żadne ścieżki spacerowe. Z uwagi na podmokły teren, szczególnie w południowej części parku, spacery odbywały się po okólnej alei grabowej biegnącej wzdłuż muru oraz brzegów stawów. Ścieżki spacerowe istniały przy wschodnim skrzydle pałacu.

Pałac pochodzi z II poł. XIX w. Wzniesiony został w stylu neobarokowym. Od strony parku jest obszerny taras. Pałac ten niegdyś był dwupiętrowy, zwieńczony mansardowym dachem. Jedno piętro uległo całkowitemu zniszczeniu podczas pożaru. Pałac był własnością hrabiego Rembielińskiego. W czasie II wojny światowej został zajęty przez Niemców. W latach pięćdziesiątych był siedzibą właścicieli miasta, następnie przejęło go wraz z najbliższym terenem Ministerstwo Oświaty i przekazało na pomieszczenia dla szkoły podstawowej. Dziś znajduje się tu gimnazjum. W kilku salach zachowały się wspaniałe marmurowe kominki, ozdobione malowidłami. Schody prowadzące na piętro są także marmurowe. W skład zespołu pałacowego wchodzi kordegarda i najstarszy w Polsce pomnik – obelisk wzniesiony ku czci księcia Józefa Poniatowskiego, ufundowany w 1814 r. przez Rajmunda Rembelińskiego. Według miejscowych przekazów stanął on w miejscu altany, gdzie w cieniu otaczających ją lip miał odpoczywać książę Józef, odwiedzający w Krośniewicach swojego przyjaciela Rajmunda Rembelińskiego. Obelisk stał się centralnym miejscem parku, do którego prowadziły drogi spacerowe ze wszystkich kierunków. Takie sytuowanie pomników poświęconych bohaterom narodowym jest charakterystyczne dla założeń romantycznych. W parku znajdują się również typowe dla XIX-wiecznych złożeń budowle ogrodowe: oranżeria i domek ogrodnika. W południowo – zachodniej części parku znajdował się teren ogrodniczy i sady, w którym był wyodrębniony teren tzw. „ogrodu francuskiego”, gdzie hodowano morele i brzoskwinie.

Park został prawdopodobnie przekomponowany przez francuskiego architekta Franciszka Tournelle, który projektował krośniewicki kościół i zapewne zajął się też parkiem właścicielki miasteczka. Pelagia Rembielińska powiększyła park, który wcześniej sięgał do grobli na wschód od pałacu, mniej więcej w połowie drogi miedzy obecnym murem a pałacem.

Przyroda

Drzewostan parku stanowią prawie w 100% gatunki liściaste. Pojedyncze egzemplarze drzew iglastych to sosna czarna, sosna pospolita, modrzew europejski i świerk pospolity. Krzewy iglaste reprezentuje jedynie cis pospolity. W starodrzewie dominują: lipa drobnolistna, grab pospolity, klon polny, klon pospolity, jesion wyniosły, kasztanowiec biały i czerwony, dąb szypułkowy, dąb czerwony, olsza czarna, wierzba biała. Młodsze, na ogół przypadkowe i bardzo chaotyczne nasadzenia, stanowią głównie topole, jesiony i lipy. Najliczniejsza grupa to graby i klony. Graby występują w ilości ok. 1000 sztuk, co stanowi 27,4 % drzew w parku. Wśród klonów wyróżniamy: klon polny, pospolity, srebrzysty, jesionolistny, francuski jawor, jawor odmiana purpurowa. Stanowią one największy po grabach odsetek drzew - 800 sztuk, co stanowi 18,2% drzewostanu. Kolejna duża grupa to jesiony w ilości ok. 540 sztuk, co stanowi 13,7% drzewostanu. Tylko nieco mniejszą grupę stanowią topole: czarna, Maksymowicza, biała, szara, czarna włoska, Simona, berlińska, liczące ok. 520 sztuk, czyli 13,5% drzewostanu. Do niedawna było można podziwiać cenne egzemplarze drzew egzotycznych, którymi były cyprysik błotny – drzewo iglaste znad Missisipi oraz kłęk kanadyjski.

Krzewy praktycznie w parku nie istnieją poza trzema niewielkimi skupiskami: tawuły, lilaka pospolitego, śnieguliczki białej i trzmieliny pospolitej. Całą przestrzeń zajął podrost samosiewu drzew i ekspansywnie rozwijającego się bzu czarnego. W związku z wieloletnimi zaniedbaniami występuje silne zagęszczenie drzewostanu. Powoduje to liczne deformacje i nieprawidłowe kształtowanie się koron. Ponadto poprzez bezwładny rozwój drzewostanu w znacznej mierze zatarta została czytelność układu kompozycyjnego.

Ścieżka

1. Trasę naszej ścieżki rozpoczniemy przy wejściu głównym od ul. Toruńskiej zmierzając na wschód. Tuż przy wejściu znajduje się kordegarda, nieopodal zaś oranżeria. Wiosną, wędrując w kierunku pałacu, możemy podziwiać (po lewej stronie alejki) duże skupiska zawilca żółtego. Bezpośrednio przed pałacem, przy końcu alejki, znajdują się trzy okazy cisa pospolitego, a po prawej stronie - kilka okazów żywotnika zachodniego. Tuż za pałacem znajduje się boisko do piłki nożnej i siatkowej.

2. Mijamy pałac i nadal podążamy w kierunku wschodnim. Bezpośrednio za budynkiem pałacu po prawej stronie znajduje się duże skupisko drzew. Są to takie gatunki jak: brzoza brodawkowata, dąb czerwony, topola berlińska, sosna czarna, świerk pospolity. Po lewej zaś stronie przy oficynie możemy zobaczyć okazy brzozy brodawkowatej, jarząbu szwedzkiego oraz formowany żywopłot śnieguliczki białej. Idąc w kierunku wschodnim, napotykamy okaz dębu czerwonego oraz wiąz szypułkowy, wierzbę białą, olszę czarną, dąb szypułkowy, klon polny, klon jawor. W głębi skupiska tych drzew znajduje się lipa drobnolistna o okazałych rozmiarach (170 cm pierśnicy pnia).

3. Podążając dalej w kierunku wschodnim, docieramy do muru okalającego park. Wzdłuż muru biegnie aleja grabowa. Pierwotnie służyła ona do jazdy konnej. Na początku tej alei (po lewej stronie) znajduje się skupisko drzew, a w nim takie gatunki jak: klon polny, olsza czarna, topola szara, topola Maksymowicza, topola berlińska.

4. Wędrując aleją grabową do połowy jej długości skręcamy w prawo, wchodząc na alejkę prowadzącą do największego stawu w parku. Podążając w kierunku północnym, wzdłuż wschodniego brzegu stawu docieramy do skupiska drzew, wśród których dominują kasztanowce czerwone. Stąd rozpościera się doskonały widok na wyspę usytuowaną na środku stawu, która wiosną pokryta jest kobiercem zawilca gajowego.

5. Dochodząc do końca alejki, skręcamy w lewo, podążając w kierunku pomnika poświęconego księciu Józefowi Poniatowskiemu. Na początku alejki po lewej stronie znajduje się kilka okazów jarząbu mącznego. Nieopodal, po prawej stronie napotykamy okazały wiąz szypułkowy rosnący w grupie jesionów wyniosłych. Alejka wiedzie nas do najstarszego w Polsce obelisku poświęconego księciu Józefowi Poniatowskiemu z 1814 r. Widnieje na nim napis: „Poległemu za honor i ojczyznę pod Lipskiem dnia 9 listopada 1813 roku. Prawemu Polakowi, mężnemu żołnierzowi, cnotliwemu ministrowi Józefowi księciu Poniatowskiemu wystawił w domowym zaciszu ten skromny pomnik Rajmund Rembieliński na znak znacznego szacunku i żalu”.

6. Teraz podążamy alejką w kierunku północnym prowadzącą do pałacu, wzdłuż której wiosną możemy podziwiać kobierce zawilca żółtego, fiołka wonnego, złoci żółtej, a gdzieniegdzie kępy barwinka pospolitego oraz zawilca gajowego. Wypełniają one przestrzenie między dorodnymi okazami, m.in. jesionów wyniosłych. I tak docieramy do pałacu.

7. W dwudziestoleciu międzywojennym dobra krośniewickie były prowadzone wzorowo i często odwiedzane przez wycieczki krajowe i zagraniczne. Po stuletnim parku oprowadzał jego dyrektor Ciszkiewicz. Oprócz parku krajobrazowego znajdowały się tu: oranżeria, francuski ogródek, hodowla kwiatów. Zwiedzanie kończyło się herbatką u państwa Rembielińskich w pałacu. Tuż za pałacem skręcamy w lewo i kierujemy się alejką w stronę wyjścia z parku, od którego rozpoczęliśmy naszą wędrówkę, dochodzimy do ulicy Toruńskiej. I na tym kończy się nasze zwiedzanie parku.
.

Bibliografia

Kutnowskiej


  • Józefacki J., Stasiak P.A., “Krośniewice. Dzieje miasta i okolicy”, Krośniewice 2005 (w druku)
     

  • Lesiak H., “Wieś i dwór w powiecie kutnowskim” – część II FOR PRESS, Kutno 2003
     

  • Lisowska M.M., Kutnowskie Zeszyty Regionalne, Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Kutnowskiej
     

  • “Rewaloryzacja zabytkowego założenia pałacowo-parkowego w Krośniewicach”, wykonana dla Urzędu Gminy w Krośniewicach”, Krośniewice 2003
     


 

Uwagi

Spacer alejkami parku to doskonała rekreacja o każdej porze roku. Dla mieszkańców Krośniewic to azyl, oaza spokoju, bo stary parkan oddziela ten teren od ruchliwych szlaków, stanowi barierę dla hałasu silników niezliczonej ilości samochodów w pośpiechu przemykających tym traktem. “ Nie niszczcie tego, co należało do ojców” – mawiał Jerzy Dunin - Borkowski – krośniewiczanin, który zasłynął jako hetman kolekcjonerów polskich.
Przyroda, choć piękna sama w sobie, wymaga odpowiedniej oprawy. Gdyby bardziej pieczołowicie zadbano o to miejsce, byłoby ono zapewne jeszcze piękniejsze.
 

Autorzy


Autorem pierwotnej wersji opisu parku powstałej w ramach projektu "Parki i ogrody oczami młodzieży" jest:
Gimnazjum w Krośniewicach
ul. Toruńska 11
99-340 Krośniewice
Opiekun grupy:
Agnieszka Kolasińska Dorota Klarzak i Jadwiga Okoniewska
Autorzy opisu:
Jakub Malinowski, Daniel Jędrzejczak, Sylwia Klarzak, Katarzyna Kotlińska
Współpracujacy nauczyciele:
Nauczyciele udzielający wskazówek przy realizacji projektu: Małgorzata Przygodzka, Arkadiusz Sochala, Julita Szczepankiewicz, Bogumiła Ewa Jankowska.
Autorzy fotografii: P. Stasiak oraz W. Kułakowski
Podziękowania:
Szczególne podziękowania kierujemy do Pana Piotra A. Stasiaka za udostępnienie opracowania z monografii Krośniewic, którego jest autorem i wyrażenie zgody na wykorzystanie tych materiałów do realizowanego projektu.


Wyszukiwarka

Wyszukiwarka


Kontakt

Nazwa organizacji
Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła"
Adres organizacji
90-602 Łódź, ul. Zielona 27
Telefon do organizacji
42 632 8118
Adres www organizacji
www.zrodla.org

 
 


Newsletter

wpisz swój e-mail aby otrzymywać informacje o naszych działaniach

Wyślij



© 2010 Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła" | Dzień Pustej Klasy | PITy 2015 | zielone szkoły | oszczędzajmy wodę | edukacja globalna | Kalendarz świąt ekologicznych