Park im. Juliusza Słowackiego we Wrocławiu


Województwo: dolnośląskie

Powiat: wrocławski

Park Słowackiego, o powierzchni 5,74, ha położony jest w centralnej części Wrocławia (17o2"45""E, 51o6"35""N) na wysokości ok. 120 m n.p.m. między al. J. Słowackiego, ul. Frycza Modrzewskiego, ul. Purkyniego i pl. Powstańców Warszawy. Opiekę na parkiem sprawuje Zarząd Zieleni Miejskiej we Wrocławiu. W bezpośrednim sąsiedztwie znajduje się Muzeum Narodowe, którego oddział, Panorama Racławicka zlokalizowany jest na terenie parku. Do parku przylega też Muzeum Architektury, dawny klasztor bernardyński. Po drugiej stronie alei Juliusza Słowackiego znajduje się gmach Poczty Głównej, w którym mieści się Muzeum Poczty i Telekomunikacji.

Historia

Park położony jest na części terenu dawnego Nowego Miasta, które zostało założone przez księcia Henryka III w dniu 9 kwietnia 1263 r. jako samodzielny organizm miejski lokowany na prawie magdeburskim. Wcześniej istniała na tym miejscu osada. Pierwszym wójtem Nowego Miasta był Gerard z Głogowa, a jego mieszkańcami byli przede wszystkim: rybacy, tkacze, garncarze – stanowili “polski element ludnościowy”. Żyli w tym miejscu długo – nazwa ulicy Polskiej (Polonicalis platea, Polnische Gasse) przetrwała do lat powojennych. Nowe Miasto przyłączono do Wrocławia w roku 1327. Park utworzono na miejscu części zburzonych fortyfikacji miejskich. Najwcześniej (lata dwudzieste XIX w.) były urządzane fragmenty parku między klasztorem bernardyńskim a fosą łączącą Oławę z Odrą. W 1878 r. fosa została zasypana, a w 1884 r. przekopano nowe ujście Oławy, dzięki czemu powiększyła się powierzchnia parku. Następny etap rozbudowy parku nastąpił po II wojnie światowej, ponieważ w wyniku działań wojennych została zniszczona okoliczna zabudowa. Na tym terenie w 1966 r. przystąpiono do budowy rotundy Panoramy Racławickiej.

Po drugiej stronie obecnej ulicy Jana Ewangelisty Purkyniego, na brzegu Odry znajdował się Bastion Ceglarski (obecne Wzgórze Polskie). Zbudowany został w 1585 r. jako element wałów Nowego Miasta. W podziemiu były potężne kazamaty (wykorzystywane jeszcze po wojnie jako magazyny). W drugiej połowie XVIII w stał się częścią budowanego wówczas pierścienia fortyfikacji, a w 1807 r. razem z innymi fortyfikacjami wrocławskimi został, na rozkaz Napoleona, zburzony. Ze względu na walory widokowe pozostawiono tylko wzgórze i podziemia. Zadrzewione wzgórze otrzymało w 1880 r. imię Karola Holteia, pisarza i aktora – tu stał też jego pomnik. Obecnie część podziemna wymaga zagospodarowania, a samo wzgórze jest chętnie odwiedzane przez spacerowiczów. Rozciąga się z niego piękny widok na Ostrów Tumski. Wraz z Parkiem Słowackiego i Bulwarem Xawerego Dunikowskiego biegnącym wzdłuż Odry, stanowi ważny w tym miejscu zielony teren wypoczynkowy.

Przyroda

Park im. Juliusza Słowackiego to jeden z większych kompleksów zieleni znajdujący się w centrum Wrocławia. Jest uzupełnieniem Promenady Staromiejskiej - pasa zieleni rozciągającego się wzdłuż fosy miejskiej i łączącego się z Odrą. Wśród drzew rosnących w parku możemy zobaczyć pomniki przyrody: 10 platanów klonolistnych (Platanus hispanicaa) oraz miłorzęba dwuklapowego Ginkgo biloba). Warte uwagi są także katalpy (Catalpa) pięknie kwitnące wiosną, a jesienią wzbudzające zainteresowanie wiszącymi z nich długimi strąkami.

Mało znanym, rosnącym w parku drzewem jest skrzydłorzech kaukaski (Pterocarya fraxinifolia) z długimi owocostanami. Wędrując parkowymi alejkami spotkamy także wiele innych drzew: klony, kasztanowce, robinie akacjowe, lipy, dęby, graby, buki (odmiana purpurowa), wierzby, jesiony, modrzewie, świerki. Ostatnio posadzono także tulipanowce i miłorzęby. Wzdłuż niektórych alejek i na trawnikach rosną różne krzewy iglaste i liściaste: forsycje, śnieguliczki, trzmieliny, jaśminowce, czarne bzy, ogniki, irgi, różaneczniki, mahonie, cisy, jałowce. Przed Muzeum Architektury rośnie tamaryszek i pigwowiec. Po ścianach rotundy pnie się bluszcz pospolity. Wzdłuż ulicy Frycza Modrzewskiego rosną jarzęby szwedzkie. Szczególnie pięknie wyglądają zimą z czerwonymi owocami.

Wiosną na trawnikach w barwnych kobiercach rosną krokusy, śnieżyczki, stokrotki, fiołki, wilczomlecze, złocie żółte, ziarnopłony wiosenne, jasnoty, przetaczniki i wiele innych. Ze względu na położenie w centrum miasta, większe zwierzęta rzadko tu występują, ale np. pozostałości fortu Wzgórza Polskiego są jesienią i zimą wykorzystywane przez nietoperze – nocki rude i mopki. Spotkać możemy też lisa, jeża i kunę. Z większych ptaków gniazduje puszczyk. Zimą spotykamy żerujące gawrony i wrony siwe. Wrony stale są obecne – podczas każdego wyjścia przynajmniej kilka widziałyśmy. Podobnie często spotykamy gołębie. Z mniejszych ptaków pospolite są sikorki bogatki, których gniazdo wypatrzyłyśmy w latarni w pobliżu pomnika J. Słowackiego. Słychać je i widać w różnych miejscach parku. Niespodzianką dla nas był widok kowalika na pniu lipy w pobliżu rotundy. Jesienią i wiosną spotykałyśmy szpaki. Na Zatoce Gondoli pływały kaczki i mewy śmieszki. Kaczkę także zobaczyłyśmy pod pomnikowym platanem.

Ścieżka

Proponowana trasa została wytyczona tak, aby pokazać najcenniejsze lub naszym zdaniem najciekawsze obiekty przyrodnicze i pomniki. Obejmuje ona nie tylko sam park, ale także Wzgórze Polskie i bulwar Dunikowskiego biegnący brzegiem Odry.

1. Trasę rozpoczynamy przed budynkiem Muzeum Narodowego. U zbiegu parkowych alejek, na placyku przed muzeum, możemy obejrzeć cztery rzeźby ogrodowe, zwane “Czterema Cnotami”. Są to figury z piaskowca przedstawiające postaci mitologiczne: Pallas Atenę (bogini pokazana jest w antycznej zbroi i w hełmie), Ceres – rzymską boginię urodzajów (trzyma w prawej ręce w załomie luźnej antycznej szaty, muszlę, kwiaty i perły, głowę bogini zdobi diadem), Reę – córkę Uranosa i Gai (w uniesionej prawej dłoni bogini trzyma rodzaj czarki, lewą ręką podtrzymuje luźną szatę, u jej stóp leży lew) i drugą figurę Pallas Ateny (w zbroi i hełmie, ma szatę udrapowaną na modłę barokową i tarczę ozdobioną wizerunkiem Meduzy). Niedaleko, przy wschodnim krańcu trawnika znajdują się dwie współczesne rzeźby plenerowe, tworzące kompozycję “Oczekiwanie”. Wykonane zostały przez wrocławskich rzeźbiarzy Annę i Ryszarda Zamorskich. Na końcu alejek możemy podziwiać piękne platany. Na jednym z nich (o największym obwodzie) umieszczona jest mała kapliczka. Idziemy przez park w kierunku południowo-wschodnim alejką obsadzoną pomnikowymi platanami. Platan klonolistny (Platanu hispanica) to długowieczne drzewo odporne na warunki miejskie i rejonów przemysłowych. Dorasta do 35 m wysokości, rozrasta się szeroko i w starszym wieku tworzy malowniczą koronę. Jego charakterystyczną cechą jest kora łuszcząca się płatami i odsłaniająca jaśniejsze warstwy (kremowe, oliwkowe). Kwitnie w maju. Kwiaty są niepozorne, wiatropylne. Owocami są drobne orzeszki, zebrane w kuliste owocostany (2-3 cm) na długiej szypułce.

2. Na obrzeżu parku zwracamy uwagę na pięknie kwitnące wiosną małe drzewka śliwy wiśniowej i młode tulipanowce. Tulipanowiec amerykański (Liliodendron tulipifera) to drzewo osiągające 30 m wysokości z charakterystycznymi dużymi klapowatymi liśćmi. Jego żółtawo-zielone kielichowate kwiaty przypominają wielkie tulipany. Owoc złożony jest z wielu skrzydlaków. Po przejściu kilkunastu metrów skręcamy w aleję lipową. W czerwcu towarzyszy nam zapach kwitnących lip, gęste korony chronią przed słońcem. Idąc w kierunku zachodnim dochodzimy do pomnika Juliusza Słowackiego.

3. Pomnik ten, usytuowany na tle krzewów forsycji, powstał z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Wrocławia. Idea jego wystawienia zrodziła się w roku 1971. Sfinansowany był ze składek społeczeństwa w kraju i zagranicą, a wykonano go na podstawie projektu Wacława Szymanowskiego z 1909 roku, przeznaczonego pierwotnie dla Krzemieńca, rodzinnego miasta poety. Wrocławski rzeźbiarz, Andrzej Łętowski, zmienił nieznacznie elementy rzeźby i nadał jej odmienną od pierwowzoru fakturę. Pomnik został odsłonięty 6 maja 1984 r. Przed pomnikiem, na klombie przy alei J. Słowackiego możemy obejrzeć dwa kamienne eklektyczne wazony ogrodowe pochodzące z drugiej połowy XIX wieku. Od pomnika kierujemy się na północ szeroką aleją. Rosną tu młode klony, a w głębi piękne kasztanowce. Dochodzimy do skrzyżowania alejek i skręcamy w lewo (kierunek południowo zachodni).

4. Kolejny przystanek jest obok grupy skrzydłorzechów. Te piękne ozdobne drzewa pochodzą z Azji. Osiągają do 20 m metrów wysokości. Charakteryzują się ogromnymi pierzastymi złożonymi liśćmi oraz długimi zwisającymi owocostanami składającymi się z drobnych oskrzydlonych orzeszków. Jesienią liście opadają na ziemię zielone. Skrzydłorzechy często mają kilka rozgałęziających się tuż przy ziemi pni.

5. Dochodzimy do kolejnego skrzyżowania alejek. W głębi, na tle Muzeum Architektury, widzimy piękny okaz miłorzębu. Idziemy w tym kierunku. U wylotu alejki znajduje się tzw. studnia Knorra. To fragment ustawionego tu w 1878 roku pomnika J. F. Knorra – założyciela parku przy Promenadzie. Do współczesnych czasów przetrwał tylko korpus z piaskowca. Skręcamy w lewo.

6. Zatrzymujemy się blisko narożnika Muzeum Architektury (dawny bernardyński zespół klasztorny). Po lewej stronie pomnikowy miłorząb. Miłorzęby to “żywe skamieniałości” - są one o wiele starsze od drzew iglastych. Najlepiej rozwijały się w jurze i dolnej kredzie (ok. 200-100 milionów lat temu) tworząc wiele gatunków i odmian. W czwartorzędzie na skutek zmian klimatycznych znalazły się na krawędzi wymarcia. Do dzisiejszych czasów z wielu gatunków miłorzębów dotrwał tylko jeden: miłorząb dwuklapowy (Ginkgo biloba). Naturalnie występuje on na niewielkim obszarze gór we wschodnich Chinach. Tam osiąga wysokość do 30 metrów i wiek ponad tysiąc lat. Pierwsze sadzonki miłorzębu trafiły do Europy około 1730 roku a do Polski w drugiej połowie XVIII wieku. Sadzono je w parkach i ogrodach. Roślina przypomina drzewa liściaste ale jest bliżej spokrewniona z drzewami iglastymi. Ma charakterystyczne liście z wycięciem pośrodku i wachlarzowatym unerwieniem. Jesienią na ziemi przy owocujących okazach znajduje się dużo nasion w srebrno-żółtawych osnówkach, wielkości małej śliwki o średnicy 2-3 cm, wydzielających intensywną zgniłą woń. Miłorząb ma szerokie zastosowanie w medycynie.
Między kamiennymi słupami schodzimy po schodkach w stronę muzeum. Po lewej stronie od 1971 r. stoi fragment Pomnika Rozstrzelanych wg projektu Władysława Hasiora. Wśród drzew rozpoznajemy robinie akacjowe, modrzewie, piękną wierzbę. Wiosną kwitnie tamaryszek i pigwowiec. Wracamy do parku i kierujemy się teraz na północ, w stronę Panoramy Racławickiej.

7. Po prawej stronie, przed parkingiem, możemy zobaczyć (szczególnie atrakcyjne w czerwcu gdy kwitnie) niewielkie drzewko katalpy (surmia). Katalpy rosną też na parkingu po lewej stronie. Jesienią i zimą wiszą na nich owoce – długie do 40 cm strąki. Obchodzimy Rotundę Panoramy, od strony zachodniej obserwujemy dużą kępę iglaków i wspinający się po ścianach bluszcz pospolity. Jego liście mają różne kształty – młode są 3-5 klapowe, na okazach kwitnących jajowate lub rombowate.

8. Panorama Racławicka to kompozycja przestrzenna złożona z olejnego obrazu (o wymiarach 15 na 114 metrów) oraz trójwymiarowych dekoracji, które zlewają się z obrazem. Upamiętnia ona setną rocznicę insurekcji kościuszkowskiej oraz zwycięską bitwę żołnierzy Tadeusza Kościuszki stoczoną pod Racławicami 4 kwietnia 1794 roku. Twórcami tego bezcennego dzieła byli lwowscy malarze: Jan Styka i Wojciech Kossak, którzy współpracowali z innymi galicyjskimi malarzami. Dzieło to powstało we Lwowie na przełomie 1893 i 1894 roku. Obraz przywieziono po wojnie do Polski. Ponownie został udostępniony 14 czerwca 1985 roku. Na placyku przed budynkiem (od strony wschodniej), znajduje się obelisk konstytucji 3 Maja, powstały wg projektu M. Dziekońskiego.

9. W sąsiedztwie Panoramy (na wschód) znajduje się Pomnik Ofiar Katynia poświęcony zamordowanym polskim oficerom. Autorem projektu pomnika, który został odsłonięty w październiku 2000 roku, jest Tadeusz Tchórzewski. Trasa naszego spaceru prowadzi teraz na Wzgórze Polskie. Po przejściu ul. J. E. Purkyniego idziemy asfaltową ścieżką pod górę. Po prawej stronie mamy Zatokę Gondoli – fragment fosy miejskiej.

10. Wzgórze Polskie to pozostałość Bastionu Ceglarskiego, który przez ponad 200 lat spełniał funkcje obronne. W czasie oblężenia Wrocławia w 1945 roku był tu polowy lazaret. Obecnie jest zaniedbane, jednak z wzniesienia roztacza się wspaniały widok prawobrzeżnego Wrocławia z Ostrowem Tumskim i Wyspą Piaskową i dlatego warto tu przyjść. Ze wzgórza schodzimy w dół (w kierunku zachodnim) na plac Polski.

11. Po lewej stronie budynki Akademii Sztuk Pięknych. Na placu rzeźba: “Głowa Robotnika” wykonana przez Xawerego Dunikowskiego, dla uświetnienia Wystawy Ziem Odzyskanych w 1948 roku. Obok znajduje się odsłonięty w 1999 roku Pomnik Pomordowanych na Kresach Wschodnich, upamiętniający zbrodnie dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej w latach 1939-1947. Alejką wzdłuż Odry, bulwarem Dunikowskiego, dochodzimy do Mostu Młyńskiego i tu kończymy swój spacer. Zimą po lewej stronie, przy ulicy Frycza Modrzewskiego, widzimy pięknie owocujące niewielkie drzewka jarzębów szwedzkich.

Bibliografia

Szwedler Inga, Sobkowiak Mirosław, Spotkania z przyrodą. Rośliny. Zwierzęta, Warszawa 1998.
Aas Gregor, Riedmiller Andreas, Drzewa, Warszawa 2003.
Antkowiak Zygmunt, Wrocław od A do Z, Wrocław 1991.
Antkowiak Zygmunt, Pomniki Wrocławia, Wrocław 1985.
Ewidencja pomników przyrody na terenie Wrocławia - dokumentacja Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody we Wrocławiu.
Mapa topograficzna Polski, Wrocław - Str. Miasto, Warszawa 1998.
Atlas roślin naczyniowych Polski, http://www.atlas-roslin.pl, kwiecień 2007
Wroclaw.Dolny.Slask.pl – Dolny Śląsk na fotografii, http://wroclaw.hydral.com.pl, luty 2007
http://www.wroclaw.pl, luty 2007
Atlas drzew Polski, http://www.drzewapolski.pl, maj 2007

Uwagi

Informacje dodatkowe
Park jest zadbany, prowadzone są w nim na bieżąco prace porządkowe. Zauważyłyśmy nowe nasadzenia. Można odpocząć na dość licznych ławkach. Niestety, niektóre z nich są pokryte nieestetycznymi malunkami. Mimo obecności koszy na śmieci, zauważyłyśmy wyrzucone worki z odpadami w kępie cisów. Szkoda, że na tym terenie nie ma, chociaż małego placu zabaw.

Znacznie gorzej wygląda Wzgórze Polskie. Teren na szczycie jest niezagospodarowany, brak nawet ławek. Za ogrodzeniem, w bardzo złym stanie, można dostrzec zaśmiecony, nieuporządkowany teren. Jest to zła wizytówka tego ciekawego miejsca.

Autorzy

Autorem pierwotnej wersji opisu parku powstałej w ramach projektu "Parki i ogrody oczami młodzieży" jest:
Szkoła Podstawowa nr 98 im. Piastów Wrocławskich
ul. Sycowska 22
51-153  Wrocław
e-mail: sp98wroclaw@wp.pl
Opiekun grupy:
Elżbieta Węgrzyn 
Autorzy opisu:
członkowie SK LOP – uczennice klas V a i V b oraz VI b:
- opracowanie historii oraz informacje o pomnikach – Ewelina Kasiuk i Sylwia Kozielec
- walory przyrodnicze – Sylwia Kozielec, Ola Malec, Edyta Dąbrowska, Ewa Nawara, Natalka Widomska
- wywiady ze spacerowiczami – Edyta Dąbrowska, Ola Malec, Ewelina Kasiuk
- prezentacja - Kamila Cieślarczyk, Kasia Kowalska
Współpracujacy nauczyciele:
Podziękowania:
Serdecznie dziękujemy:
- za korektę części historycznej i opisu trasy przewodnikowi z Towarzystwa Miłośników Wrocławia p. Izabeli Surowiec
- za informacje o parku pracownikom Zarządu Zieleni Miejskiej we Wrocławiu
- za doradztwo merytoryczne nauczycielce przyrody (wicedyrektor szkoły) p. mgr inż. Jadwidze Strzelbickiej oraz nauczycielce informatyki naszej szkoły p. mgr Ewie Dobrzyńskiej.


Wyszukiwarka

Wyszukiwarka


Kontakt

Nazwa organizacji
Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła"
Adres organizacji
90-602 Łódź, ul. Zielona 27
Telefon do organizacji
42 632 8118
Adres www organizacji
www.zrodla.org

 
 


Newsletter

wpisz swój e-mail aby otrzymywać informacje o naszych działaniach

Wyślij



© 2010 Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła" | Dzień Pustej Klasy | PITy 2017 | zielone szkoły | oszczędzajmy wodę | edukacja globalna | Kalendarz świąt ekologicznych