Park im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi (Na Zdrowiu)

Największy łódzki park i jeden z największych w Europie rozciąga się na powierzchni 172 ha. Powstał na terenach należących niegdyś do lasów miejskich. W okresie I wojny światowej powierzchnię lasu zredukowano z około 400 ha do 115 ha. Pierwsza koncepcja zagospodarowania tego terenu jako parku pochodziła z 1904 roku i należała do T. Chrząńskiego (twórcy parku Poniatowskiego i parku Sienkiewicza), nie została ona jednak nigdy zrealizowana. Plany zagospodarowania parku były wielokrotnie zmieniane przez kolejnych twórców. Do bardziej znaczących projektantów można zaliczyć: E. Ciszkiewicza, braci Zajkowskich, E. Templina lecz dopiero Stefan Rogowicz ustalił ostateczną wersję planu. We wszystkich koncepcjach starano się zachować resztki pozostałego lasu i wyznaczyć tereny przeznaczone pod sport i rekreację. Park zachował taki charakter do dnia dzisiejszego.

Historia

Wstępne prace nad zagospodarowaniem parku rozpoczęto w latach 20. XX wieku. Do 1928 roku dosadzono na tym terenie prawie 300 000 sztuk drzew, wykopano stawy i rozpoczęto prace na terenach sportowych (stadion, korty tenisowe). W latach 30. XX wieku urządzono ogród zoologiczny, zakończono budowę stadionu, ogródka jordanowskiego, strzelnicy, wieży spadochronowej. W tym czasie założono również pierwszy w Łodzi ogród działkowy ciągnący się wąskim pasem wzdłuż wschodniej granicy parku, tuż przy torach kolejowych. Kilka lat przed wybuchem II wojny światowej tempo prac znacznie się spowolniło ze względu na brak funduszy, w skutek czego koncepcja Rogowicza nie została do końca zrealizowana (m.in. tereny wystawowe). W skład parku miał wchodzić także Ogród Botaniczny - zrealizowany dopiero w latach sześćdziesiątych. Obecnie stanowi on odrębny obiekt.

Park został zaprojektowany w postaci półkola od wschodu przylegającego do Al. Unii Lubelskiej. Zachodnią część wyznaczają ulice Krakowska i Krzemieniecka. Bryła parku przecięta jest ulicą Konstantynowską. Po obu jej stronach rosną dwa rzędy lip krymskich. Stojąc u zbiegu ulic Konstantynowskiej z Al. Unii Lubelskiej widzimy kolejne dwie aleje rozchodzące się promieniście ze skrzyżowania w kierunkach pn.-zach. i pd.-zach. Obie aleje przebiegają przez cały park i posiadają po dwa ciągi spacerowe obsadzone jesionem pensylwańskim.

Na terenie parku, po północnej stronie ulicy Konstantynowskiej znajduje się Pomnik Czynu Rewolucyjnego (odsłonięty w 1975 r. w miejscu zniszczonej przez hitlerowców Kolumny Rewolucjonistów z 1923 r.) upamiętniający straconych rewolucjonistów z 1905-1907 r., którzy zostali w tym miejscu pochowani.

Przyroda

Zasadnicza, leśna część parku składa się z pospolitych gatunków drzew: sosny zwyczajnej, brzozy brodawkowatej, dębu szypułkowego, grabu oraz olchy czarnej, rosnącej na terenach podmokłych. Ogród dendrologiczny natomiast zawiera w swojej kolekcji rzadko spotykane odmiany pospolitych drzew, jak przykładowo świerk pospolity w odmianie wężowej, czy olszę czarną odmiany strzępolistnej. Ponadto możemy tam spotkać zupełnie egzotyczne gatunki drzew, nie występujące naturalnie w naszej strefie klimatycznej, jak tulipanowiec czy platan klonolistny.
Obecnie park oraz przylegające do niego tereny określa się mianem kompleksu leśno-rekreacyjnego na Zdrowiu. W jego skład oprócz parku wchodzą: ogród botaniczny (największy w kraju), ogród zoologiczny, ogródek dendrologiczny, lunapark, tereny sportowe oraz rezerwat przyrody "Polesie Konstantynowskie". W parku znajduje się 18 pojedynczych drzew - pomników przyrody: brzoza brodawkowata (220 cm), 3 buki pospolite (115, 230, 300 cm), dąb czerwony (265 cm), 2 dęby szypułkowe (250 i 310 cm), kasztanowiec biały (255 cm), 2 klony srebrzyste (235, 260 cm), 2 lipy drobnolistne (305 i 320 cm), 2 skrzydłorzechy kaukaskie (225 i 285 cm), wierzba biała odm. zwisła (245 cm) oraz dwie grupy klonów srebrzystych (37 egz. o obw. pni 65 - 270 cm oraz 14 egz. o obw. 205 - 300 cm).

Ogród Botaniczny powstał ponad 30 lat temu Zajmuje powierzchnię 64 ha. Aby ułatwić zwiedzającym jego dokładne poznanie podzielono go na 9 działów tematycznych: arboretum, dział flory polskiej, dział roślin leczniczych i przemysłowych, dział zieleni parkowej, ogród japoński, alpinarium, systematyka roślin zielnych, dział biologii roślin oraz dział kolekcji roślin ozdobnych. Na jego terenie zaprojektowano również kilka ścieżek edukacyjnych. Filia Ogrodu, Palmiarnia, znajduje się na terenie parku Źródliska II.
 

Ogród Zoologiczny został utworzony w 1938 roku. Obecnie zajmuje on powierzchnie 16,4 ha i ma charakter zadrzewionego parku. Pierwszym mieszkańcem ZOO był jeleń Boruta, który przywędrował do centrum miasta i został złapany na placu Reymonta. Obecnie w Ogrodzie Zoologicznym jest przetrzymywanych ok. 4000 zwierząt - przedstawicieli 300 gatunków. Większość wybiegów i pomieszczeń dla zwierząt powstawała w latach 50. XX wieku, kiedy podejście do ochrony zwierząt było inne niż współcześnie. Ze względu na niezgodność warunków, w jakich żyją zwierzęta, z normami Unii Europejskiej, w ostatnich latach do ZOO sprowadza się tylko nieliczne gatunki.
 

Rezerwat "Polesie Konstantynowskie" został utworzony w 1930 roku z inicjatywy Towarzystwa Przyrodniczego im. Stanisława Staszica i należy do najstarszych rezerwatów w kraju. Jest to równocześnie pierwszy rezerwat w Polsce utworzony na terenie miasta. Wówczas głównym przedmiotem ochrony były drzewa iglaste, głównie jodła, występująca tu na północnej granicy geograficznego zasięgu. Obecnie gatunek ten w rezerwacie praktycznie nie występuje. W 1945 roku rezerwat objęto ponownie ochroną ze względu na fragmenty lasu o charakterze naturalnym - głównie grąd i łęg. Ciekawostką przyrodniczą rezerwatu jest bluszcz zwyczajny oplatający drzewa, czasem do wysokości 20 m. W rezerwacie znajdują się 4 pomniki przyrody: dąb szypułkowy o obw. 500 cm oraz trzy olsze czarne o obw. 150, 130 i 135 cm.

Ścieżka

Przystanek 1

Cofamy się przed mostek i wchodzimy na ścieżkę biegnącą wzdłuż południowej linii brzegowej. Zobaczymy tu typowe dla gleb podmokłych, wilgotnych lasów, brzegów zbiorników wodnych olsze czarne (najliczniejsze w południowej części parku, również w rezerwacie) oraz wierzby białe. Oprócz charakterystycznych roślin porastających brzegi, zaobserwować możemy z łatwością bujne życie w stawie. Olsza czarna to drzewo wysokości 10-25 cm. Ma charakterystyczne szyszkowate brunatne kwiatostany i szyszkowate, zdrewniałe owocostany długości 1,5-2,5 cm, osadzone na wyraźnych szypułkach. Ciemnozielone zaokrąglone liście długości 4-9 cm są wycięte na szczycie. Olsza występuje w całej Europie z wyjątkiem dalekiej północy, a także w pn-zach. Afryce.

Porozmawiaj z uczniami o roli zbiorników wodnych w mieście, zwróć uwagę na mieszkańców stawu oraz rośliny pora-stające teren.

Przystanek 2
Po prawej stronie na środku trawnika rośnie nieduże drzewko z charakterystycznymi czteroklapowymi dużymi (do 20 cm) liśćmi, jesienią przebarwiającymi się na złocistożółte i pomarańczowe. Tulipanowiec należy do rodziny magnoliowatych, pochodzi ze wschodniej części Ameryki Północnej. Kwiaty (wielkości 4-5 cm) podobne do tulipanów koloru żółtozielonego z pomarańczową plamą na wewnętrznych płatkach, pojawiają się w wieku 10-15 lat. Kwiaty "stoją" pojedynczo na końcach gałązek. W Ameryce korzeń tulipanowca używany jest jako przyprawa do niektórych gatunków piwa. Kora ma właściwości lecznicze, a drewno wykorzystuje się do wyrobu mebli, czy instrumentów muzycznych. Za alejką, przecinającą naszą ścieżkę, rośnie platan klonolistny (opis przy parku Źródliska). Idąc dalej w kierunku ogródka dendrologicznego, po drugiej stronie ul. Konstantynowskiej widzimy Pomnik Czynu Rewolucyjnego. Po lewej zaś stronie ciągną się tereny leśne porośnięte głównie przez modrzewie, jawory i dęby.

Przystanek 3
Wchodzimy na teren ogródka dendrologicznego. Znajduje się tam bogaty zbiór drzew i krzewów iglastych m.in. cis pospolity, świerk pospolity odm. wężowa, świerk srebrzysty, żywotnik zachodni.

Spróbuj ułatwić uczniom zapamiętywanie nazw gatunków poprzez ukazanie związku nazwy z wyglądem czy inną cechą charakterystyczną rośliny. Tulipanowiec swą nazwę wywodzi od kwiatów podobnych do tulipana, sosna czarna ma czarną korę, platan klonolistny ma liście zbliżone wyglądem do klonu, glediczja trójcierniowa, inaczej trójiglicznia ma potrójne kolce wyrastające z gałęzi, cyprysik groszkowy ma szyszki przypominające wyglądem zielony groszek. Zaproponuj uczniom wynajdywanie cech drzewa mających wpływ na jego nazwę np. świerk wężowy, brzoza brodawkowata.

Przystanek 4
Idąc dalej w kierunku ZOO, dochodzimy do placyku ze stołami szachowymi. Jednak zwróćmy tu przede wszystkim uwagę nie na graczy, lecz na potężny dąb. Gdy przyjrzymy się uważniej liściom być może znajdziemy galasy. Galasy to różnych kształtów i różnie zabarwione wyrośla na roślinach wywołane nakłuciem tkanek roślinnych przez samice owadów galasówkowatych i złożeniem w nie jaj. Roślina wytwarzając tkankę wokół larwy, przybiera kształt charakterystyczny dla wywołującego je owada. Często nazywamy w ten sposób inne narośla na roślinach spowodowane przez pasożytnicze glony, grzyby, zwierzęta (np. nicienie, roztocze, błonkoskrzydłe). Galasy są bogate w garbniki, wykorzystuje się je do produkcji taniny, atramentu, środków farmakologicznych.

Przystanek 5
Kierujemy się na południe w kierunku amfiteatru. Przechodzimy przez wąski pas lasu, rośnie tu m.in. klon polny, grab oraz brzoza. Klon polny (paklon) ma brunatnoszarą, prostokątnie spękaną korę. Jest gatunkiem wolno rosnącym - żyje 100-150 lat. Liście nieduże, skórzaste najczęściej 5-klapowe o tępych, zaokrąglonych, całobrzegich klapach. Od innych klonów różnią go także tzw. noski czyli skrzydlaki, których skrzydełka ustawione są poziomo. Otaczające nas drzewa z gładką, białoszarą korą, podobną do kory buka, to graby. Jeśli przyjrzymy się im dokładniej zobaczymy wyraźnie odznaczające się na niej podłużne "rozstępy", czy płytkie spękania. Liście grabu są podłużnie jajowate, zaostrzone na wierzchołku, pofałdowane, podwójnie piłkowane, wierzchem ciemnozielone, nagie, a pod spodem jaśniejsze, w kątach nerwów owłosione. Owoce, to małe orzeszki ukryte w trójklapowym skrzydlaku, zebrane są w zwisające owocostany. Drewno służyło dawniej do wyrobu narzędzi, a także elementów pianina.

Przystanek 6
Kolejny przystanek znajduje się na polance, na której stoi amfiteatr. Przed nim rosną dwa potężne dęby o charakterystycznym pokroju, trzeci znajduje się za amfiteatrem. Wzrok przyciągają również pokaźnych rozmiarów brzozy brodawkowate. Pokrój drzewa jest to ogólny zarys drzewa, zależy on w dużym stopniu od warunków w jakich drzewo wyrastało: drzewa wolno rosnące mają rozłożystą koronę i są zazwyczaj niższe od swoich odpowiedników rosnących w zwartych grupach.

Zwróć uwagę uczniów na charakterystyczny pokrój drzew wolnostojących, porównajcie pokrój brzóz i dębów rosnących na polanie z tymi rosnącymi w zagęszczeniu.

Przystanek 7
Z polanki wychodzimy po przeciwnej stronie, kierujemy się do lasu złożonego w dużej mierze z sosny pospolitej, brzozy brodawkowatej, grabów, olchy czarnej i buka pospolitego. Zwróćmy uwagę na brak niższych warstw lasu w części porośniętej bukiem. Las bukowy (buczyna) jest lasem ciemnym ze względu na liście bujnie rozwijające się w koronach drzew. W lesie tego typu raczej nie występują warstwy ze względu na brak światła dochodzącego do dna lasu. Jedynie wczesną wiosną, jeszcze przed okresem rozwoju liści runo leśne pokryte jest kolorowym kwieciem przebijającym się przez warstwę rudych liści m.in. zawilcami. W części sosnowej widać wyraźnie podszyt i runo. Idziemy wydeptaną ścieżką do skrzyżowania alejek i skręcamy w drugą alejkę w prawo.

Zwróć uwagę uczniów na wygląd naturalnego lasu, czym różni się od zieleni parkowej. Możesz tu również przeprowadzić zajęcia nt. warstw lasu (scenariusz pt.: "Las czy park").

Przystanek 8
Znajdujemy się przy granicy rezerwatu "Polesie Konstantynowskie". Rezerwat został utworzony w 1930 roku i należy do najstarszych rezerwatów w kraju. Jest to równocześnie pierwszy rezerwat utworzony na terenie miasta. Wówczas głównym przedmiotem ochrony były drzewa iglaste, głównie jodła, występująca tu na północnej granicy geograficznego zasięgu. Obecnie gatunek ten w rezerwacie praktycznie nie występuje. Ciekawostką przyrodniczą rezerwatu jest bluszcz pospolity oplatający drzewa, czasem do wysokości 20 m.

Bluszcz pospolity znany jest z wielu odmian. Posiada pnącza dorastające do 30 m długości. Liście są zimozielone całobrzegie i dwupostaciowe. U bluszczu pospolitego występuje dymorfizm. Na pędach płonnych liście są klapowane, natomiast na pędach kwitnących nie posiadają klap. Owoce to czarne pestkowce podobne do jagód. Starożytni Grecy uważali, że zapobiega zatruciom, obecnie używany jest w kosmetyce (np. w terapii przeciw cellulitis), łagodzi oparzenia słoneczne, powoduje rozchodzenie się pęcherzy wodnych i toksyn.

Rezerwat ogrodzony jest płotem (częściowo zdemontowanym przez złodziei złomu, co niestety spowodowało dostępność rezerwatu), idziemy wzdłuż jego granicy do rogu, gdzie znajduje się tablica informacyjna. Jest to rezerwat ścisły.

W rezerwatach ścisłych niedopuszczalna jest jakakolwiek ingerencja ludzka, a wszystkie procesy zachodzą tam w sposób naturalny. Można tam zaobserwować jak przyroda radzi sobie z przeciwnościami losu bez udziału człowieka. W rezerwatach częściowych możliwa jest ingerencja człowieka, ale tylko w celu ochrony elementu, dla którego rezerwat został założony (np. jeśli zagrożone zarastaniem i przez to osuszeniem terenu jest siedlisko płazów, to można przeciwdziałać temu procesowi).

W rezerwatach ścisłych, jak i częściowych zabronione jest poruszanie się poza wytyczonymi szlakami. Ze względu na dobro przyrody rezerwat "Polesie Konstantynowskie" jest całkowicie zamknięty dla ruchu turystycznego. O pozwolenie na wstęp w celach dydaktycznych, czy naukowych należy się ubiegać u wojewody.

Przystanek 9
Stąd udajemy się w kierunku ulicy Konstantynowskiej, wzdłuż płotu Ogrodu Zoologicznego i przechodzimy na drugą stronę ulicy. Szeroka aleja prowadząca od skrzyżowania w stronę stawów i ul. Srebrzyńskiej wysadzana jest topolą chińską (liście wydłużone, górą ciemnozielone i błyszczące, spodem białawe, długoogonkowe; pochodzi z Chin, Korei), modrzewiem europejskim, dębem czerwonym oraz brzozą brodawkowatą. Dąb czerwony pochodzi z Ameryki Pn. i jest w Polsce gatunkiem obcym geograficznie, jest rośliną bardzo ekspansywną i wypiera rodzime gatunki dębów.

Gatunki obce to wszystkie te, które rosną poza zasięgiem swego naturalnego występowania. Do roślin takich zaliczyć możemy m.in. kasztanowca zwyczajnego, daglezję zieloną, dąb czerwony, żywotnika zachodniego, miłorząb dwuklapowy, sosnę wejmutkę, sosnę czarną, grochodrzew, czy czeremchę amerykańską. Większość pochodzi z analogicznej do warunków w Polsce strefy klimatycznej z Ameryki Pn. Azji i południa Europy. Około 10% gatunków obcych zadomawia się w pełni na nowym obszarze zajmując miejsce rodzimym gatunkom. Spośród sprowadzonych do Polski drzew do najbardziej ekspansywnych należą: czeremcha amerykańska, klon jesionolistny, grochodrzew, czy dąb czerwony. Ze względu na mniejsze wymagania siedliskowe, brak naturalnych wrogów, większą odporność potrafią całkowicie zmienić układ ekologiczny, wypierając wrażliwe rośliny rodzime [Danielewicz, Wrońska-Pilarek]. Podobnie rzecz się ma w przypadku zwierząt (dzięcioł syryjski, jenot, norka amerykańska, piżmak).

Przystanek 10
Zatrzymajmy się na mostku przy stawie. Tuż przed nim, przy alei rosną modrzewie, a przy samym stawie odnajdziemy kilka sosen czarnych, które charakteryzują się ciemnoszarą, prawie czarną, głęboko spękaną korą oraz długimi do 15 cm, zabranymi po dwie w pęczku, igłami. Igły są ciemnozielone, sztywne i kłujące. Sosna czarna jest jedynym drzewem iglastym, które wytrzymuje nawet bardzo wysokie zanieczyszczenie powietrza, niskie temperatury i suszę. Sosnę czarną możemy porównać z sosną pospolitą (kora na dole brunatno szara a wyżej w kolorze rudym, igły długości 4-7 cm, skręcone wokół własnej osi, po dwie w pęczku), która rośnie kilka metrów dalej po drugiej stronie alejki.

Przystanek 11
Cofamy się przed mostek i wchodzimy na ścieżkę biegnącą wzdłuż południowej linii brzegowej. Zobaczymy tu typowe dla gleb podmokłych, wilgotnych lasów, brzegów zbiorników wodnych olsze czarne (najliczniejsze w południowej części parku, również w rezerwacie) oraz wierzby białe. Oprócz charakterystycznych roślin porastających brzegi, zaobserwować możemy bujne życie w stawie. Olsza czarna to drzewo wysokości 10-25 cm. Ma charakterystyczne szyszkowate brunatne kwiatostany i szyszkowate, zdrewniałe owocostany długości 1,5-2,5 cm, osadzone na wyraźnych szypułkach. Ciemnozielone zaokrąglone liście długości 4-9 cm są wycięte na szczycie. Olsza występuje w całej Europie z wyjątkiem dalekiej północy, a także w pn-zach. Afryce

Porozmawiaj z uczniami o roli zbiorników wodnych w mieście, zwróć uwagę na mieszkańców stawu oraz rośliny porastające teren.

Przystanek 12
Przechodzimy na północny brzeg kolejnego stawu, przed nami znajduje się trzymetrowe wzniesienie, na którym rośnie dąb otoczony głazami narzutowymi. Rozpościera się stąd piękny widok na drugi staw, w którym odbijają się korony wierzby białej. Jest to drzewo o szerokiej, gęstej koronie osadzonej na niskim pniu, z długimi, wiotkimi i silnie zwisającymi gałęziami, ma wąskie długie liście drobno piłkowane, od spodu jaśniejsze. Kora wierzby jest źródłem salicylanów - składnika aspiryny - o działaniu przeciwgorączkowym i przeciwreumatycznym.

Idziemy alejką wzdłuż stawu na wschód, przechodzimy przez kolejny mostek i kierujemy się do skrzyżowania ul. Konstantynowskiej i Al. Unii.
 

Mapa: Park im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi (Na Zdrowiu)

Współrzędne goegraficzne:
Szerokość geograficzna: 51.7694417570475
Długość geograficzna: 19.4108891487122


Wyszukiwarka

Wyszukiwarka


Kontakt

Nazwa organizacji
Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła"
Adres organizacji
90-602 Łódź, ul. Zielona 27
Telefon do organizacji
42 632 8118
Adres www organizacji
www.zrodla.org

 
 


Newsletter

wpisz swój e-mail aby otrzymywać informacje o naszych działaniach

Wyślij



© 2010 Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła" | Dzień Pustej Klasy | PITy 2017 | zielone szkoły | oszczędzajmy wodę | edukacja globalna | Kalendarz świąt ekologicznych