Park im. Adama Hr. Stadnickiego w Szczawnicy


Województwo: małopolskie

Powiat: nowotarski

Nazwa Szczawnica pochodzi od kwaśnych wód zwanych przez górali szczawami. Miejscowość ta leży w południowej części województwa małopolskiego, na pograniczu Pienin i Beskidu Sądeckiego, w malowniczej dolinie Grajcarka, na wysokości 430 – 560 m n.p.m. Miejsce to otoczone jest przez trzy Parki Narodowe: Pieniński Park Narodowy, Słowacki Park Narodowy, Popradzki Park Krajobrazowy.

Park Dolny położony jest w centrum miejscowości. Zajmuje on powierzchnię 6,78 ha (w tym 1111 m2 stawu). W górnej części parku stoją dwa branżowe domy sanatoryjno-wypoczynkowe (“Chemik” i “Maria”). Nieczynna altana zdroju “Wanda” pochodzi z około 1910 r. Powyżej niej znajduje się murowana kaplica, która powstała w latach 1867-1888 jako pijalnia, jednak w 1876 r. została przeznaczona na cele sakralne. Około 1880 r. był przy niej dzwonek, którym goście przyzywali dziewczynę znoszącą wodę ze źródła “Wanda”, tzw. podawajkę. Bliżej ulicy widać sztuczną grotę z tablicą z roku 1890, sławiącą Marszałka Mikołaja Zyblikiewicza (1823-1887), marszałka Sejmu Galicyjskiego, zasłużonego dla rozwoju Szczawnicy. Na prawo od groty znajduje się grupa stuletnich, razem zrośniętych lip szerokolistnych. W odrestaurowanym w 1977 r. drewnianym domku przy ulicy Głównej mieści się obecnie Miejski Ośrodek Kultury (gdzie odbywają się imprezy oraz wystawy). Domek ten powstał w roku 1881 z podobnym przeznaczeniem – salka, czytelnia, pianino, stanowiąc w dni słotne jedyny punkt do zebrań towarzyskich na “Miedziusiu”. Rzeźby parkowe wykonała Maria Chudoba-Wiśniewska, absolwentka poznańskiej WSP (1995).

Historia

Pierwsza informacja o osadzie pochodzi z początku XV w. Do końca XVIII wieku Szczawnica była częścią Starostwa Czorsztyńskiego. Przed końcem 1811 roku, rząd austriacki zlikwidował Starostwo i wyprzedał go w ręce prywatne, dlatego też duża część ziem szczawnickich dostała się w ręce chłopów, a pozostałą część w 1820 r. wykupił mieszczanin spiski Jan Kutschera. Wtedy to powstały pierwsze zabudowania zdrojowe, ujęcie w drewnianą cembrownię źródła mineralnego, pierwsze założenie parku (teraźniejszy Park Górny) oraz wzniesienie kilku domów dla kuracjuszy. W 1828 r. Kutschera, z powodu zadłużeń u Józefiny Szalayowej z Kamienicy, sprzedał jej swą część. Od 1839 r. syn właścicieli – Józef, zbudował pierwsze łazienki zdrojowe, wystawił wille i pensjonaty, dał oprawę architektoniczną odkrytym źródłom: “Magdaleny”, “Walerii”, “Jana Szymona”, “Heleny” i “Anieli” (dwa ostatnie noszą obecnie nazwę “Wanda”), rozszerzył Park Górny wraz z Placem Dietla, wybudował Kaplicę Zdrojową i wyposażył ją w instrumenty kościelne oraz namalowany własnoręcznie obraz Madonny z Dzieciątkiem. Druga część uzdrowiska, z Dolnym Parkiem (rejon dzisiejszego dworca PKS) została założona na tzw. “Miedziusiu” (inaczej: Miodziusiu).

Nazwa ta odnosiła się do pastwiska między Szczawnicą Niżną i Wyżną – Międzywsie. Józef Szalay w testamencie ofiarował uzdrowisko Polskiej Akademii Umiejętności, która nie radziła sobie z działalnością gospodarczą i sprzedała Szczawnicę hr. Adamowi Stadnickiemu z Nawojowej.

Po II wojnie uzdrowisko zostało upaństwowione, wtedy to powstały sanatoria związków zawodowych (m.in. Hutnik, Papiernik). Jednakże w 2001 r. minister zdrowia unieważnił decyzję swego poprzednika z 1948 r. odbierającą uzdrowisko rodzinie Stadnickich, dlatego też 19 spadkobierców hrabiego Adama Stadnickiego uzyskało prawo własności do 181 działek w Szczawnicy. Park Miejski został nazwany Parkiem imienia Adama hr. Stadnickiego.

Przyroda

Drzewostan parku jest bardzo zróżnicowany pod względem gatunkowym i wiekowym. Występują tutaj 34 gatunki drzew liściastych, 10 gatunków drzew iglastych i 17 gatunków krzewów.

W południowej części parku dominują drzewa młode, są to przede wszystkim: lipa drobnolistna (Tilia cordata Mill), klon srebrzysty (Acer saccharinum L.), topola kanadyjska (Populus x canadensis Moench), wierzba biała (Salix alba L.), jarząb pospolity (Sorbus aucuparia L.), jarząb szwedzki (Sorbus intermedia Pers.), modrzew europejski (Larix decidua Mill.), jedlica Douglasa (Pseudotsuga taxifolia Britt.), jodła jednobarwna (Abies concolor Lindl.).
W północnej części parku dominują drzewa najstarsze, są to: lipa szerokolistna (Tilia platyphyllos Scop.) i drobnolistna, klon pospolity (Acer platanoides L.), klon jawor (Acer pseudoplatanaus L.), buk pospolity (Fagus sylvatica L.), grab pospolity (Carpinus betulus L.), dąb szypułkowy (Quercus robur L.), kasztanowiec biały (Aesculus hippocastanum L.), modrzew europejski (Larix decidua Mill.), sosna wejmutka (Pinus strobus L.). Pozostał również pień po wyciętym tulipanowcu amerykańskim.

W latach powojennych drzewostan parku uzupełniono młodymi nasadzeniami tj.: dąb czerwony (Quercus rubra L.), robinia akacjowa (Robinia pseudacacia L.), wierzba biała (Salix alba L.), świerk pospolity (Picea excelsa Link), jedlica Douglasa (Pseudotsuga taxifolia Britt.), jarząb pospolity (Sorbus aucuparia L.), klon pospolity (Acer platanoides L.), klon jawor (Acer pseudoplatanaus L.), brzoza brodawkowata (Betula pendula Roth.), jesion wyniosły (Fraxinus excelsior L.).

W obu częściach parku występują następujące krzewy: ligustr pospolity (Ligustrum vulgare L.), śnieguliczka biała (Symphoricarpos albus Blake), dereń świdwa (Cornus sanguinea L.), żylistek szorstki (Deutzia scabra Thunb), forsycja (Forsythia), lilak pospolity (Syringa vulgaris L.) i bez czarny (Sambucus nigra L.).
W parku można spotkać wiewiórki pospolite, dzięcioły, wróble, a wieczorami nawet gacki.

Ścieżka

Ścieżka została zaprojektowana w oparciu o walory przyrodnicze i historyczne. Wyznaczono poszczególne jej etapy, a początkiem ścieżki jest wejście od strony dworca PKS przy szaletach.

1. Trasę ścieżki zaczynamy od wejścia na teren parku od ulicy Głównej naprzeciwko dworca PKS, przy szaletach. Park Dolny usytuowany jest w centrum miejscowości. Idąc aleją widzimy piękne klony pospolite, świerki kłujące, modrzewie europejskie oraz derenie świdwy.

2. Przechodząc dalej, wchodzimy na najbardziej oddaloną na wschód alejkę, kierując się w stronę dużej altany. Po drodze mijamy "Willę Marta", która była własnością rodziny Kołączkowskich, a później przeszła w ręce Związku Zawodowego Pracowników Kultury i Sztuki. Tutaj odbywały się koncerty Ady Sari, Ewy Bandrowskiej-Turskiej, Leny Żelichowskiej i innych artystów. Przy altanie rosną dęby czerwone, grupa dziewięciu stuletnich, razem zrośniętych lip szerokolistnych. W koronie tego drzewa założone są wiązania elastyczne. Lipa ta jest pomnikiem przyrody.

3. Kierujemy się na drugą stronę alejki, gdzie znajduje się następny pomnik przyrody. Jest nim sosna wejmutka. Niestety drzewo to zamiera od góry. Obok sosny rośnie grupa klonów pospolitych.

4. Następnym przystankiem jest nieczynna już fontanna oraz sztuczna grota Marszałka Mikołaja Zyblikiewicza. Wokół fontanny rosną klony pospolite, które w parku usadzone są w wielu miejscach, przy ścieżkach zdrowia. Obok groty rosną lipy drobnolistne jak również klony pospolite.

5. Dochodzimy do pomnika, który poświęcony jest mieszkańcom Szczawnicy poległym za Ojczyznę, mijając po drodze kolejny pomnik przyrody – lipę drobnolistną. Napotykamy również na jedlicę Douglasa, która tutaj jest bardzo rzadkim okazem. Przy pomniku tym corocznie odbywają się obchody związane ze Świętem Odzyskania Niepodległości. Bardzo często ludzie przynoszą tam świeże kwiaty i palą znicze, aby w ten sposób uczcić pamięć poległych za Ojczyznę.

6. Kierujemy się w górną część Parku, gdzie na końcu alejki znajduje się dom wczasowy "Maria" - dawny Zakład Wodoleczniczy dr Kołączkowskiego "Hydropatia" (najważniejszy w dolnej części miasta). Został on wybudowany w 1889 r.

7. Dalej widzimy staw, wokół którego rosną różne gatunki drzew, np. lipa drobnolistna, wierzba biała odm. płacząca, buk pospolity. W stawie unoszą się na wodzie grążele i grzybienie. Niedaleko stawu, pośród wierzb płaczących, stoi rzeźba przedstawiająca postacie z kamienia wykonana przez Marię Chudobę-Wiśniewską.

8. Powyżej stawu zmierzamy w stronę źródła "Wandy". Źródło to powstało w roku 1867 w miejscu dwóch starych zdrojów: "Anieli" i "Heleny". "Wanda" zawiera szczawę wodorowęglanowo-chlorkowo-sodowo-jodową o zawartości 9,5 g na litr składników stałych, 2055 mg wolnego dwutlenku węgla oraz 2,11 mg jodu.

9. Niedaleko źródła można pomodlić się w pięknej Kaplicy Matki Boskiej Częstochowskiej, która wcześniej stanowiła pawilon zdroju "Wanda". Naprzeciwko Kaplicy zauważamy drugą altanę w Parku Dolnym, jest ona mniejsza niż poprzednia.

10. Udajemy się w dół parku, napotykając po drodze na pomnik przyrody, którym jest lipa szerokolistna, a poniżej na małej górce są rzeźby, przedstawiające postacie, Marii Chudoby-Wiśniewskiej.

Bibliografia

Mościcki Bogdan, Szczawnica bez granic, Szczawnica 2003
Park Dolny w Szczawnicy - szczegółowa inwentaryzacja zieleni wraz z projektem nasadzeń drzew i krzewów, UM Szczawnica
Strona miasta Szczawnica, http://www.szczawnica.pl/

Uwagi

Informacje dodatkowe
Infrastruktura: w parku znajdują się altany, które są zaniedbane i mało atrakcyjne oraz jezioro, które jest trochę zanieczyszczone.
Mocne strony parku: przy ścieżkach zdrowia znajdują się ławki, na których można odpocząć, od strony dworca jest również parking oraz szalety. Niedaleko parkingu jest kawiarnia “Parkowa”, a w samym parku, przy ulicy Głównej “Warka”. Naprzeciwko parku, przy ulicy Głównej, w sezonie otwarte są lody “u Jacka”, które cieszą się dobrym smakiem. Blisko parku jest także małe centrum handlowe oraz bank.

Autorzy

Autorem pierwotnej wersji opisu parku powstałej w ramach projektu "Parki i ogrody oczami młodzieży" jest:
Szkoła Podstawowa nr 9 przy Specjalnym Orodku Szkolno - Wychowawczym nr 1
ul. Jana Pawła II 85
34-400  Nowy Targ
e-mail: soswnr1@nowytarg.pl
Opiekun grupy:
Barbara Dulak Ewa Grabacz, Olga Wielińska-Jachymiak
Autorzy opisu:
uczniowie należący do Samorządu Szkolnego: Marian Gromala, Justyna Kocańda, Ewa Stefaniak, Iwona Grońska oraz Marek Moś.
Współpracujacy nauczyciele:
Podziękowania:
Serdecznie dziękujemy:
- za udostępnianie danych i pomoc w ich uzyskaniu: pracownikom Urzędu Miasta Szczawnica i Panu Krzysztofowi Mańkowskiemu.


Wyszukiwarka

Wyszukiwarka


Kontakt

Nazwa organizacji
Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła"
Adres organizacji
90-602 Łódź, ul. Zielona 27
Telefon do organizacji
42 632 8118
Adres www organizacji
www.zrodla.org

 
 


Newsletter

wpisz swój e-mail aby otrzymywać informacje o naszych działaniach

Wyślij



© 2010 Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła" | Dzień Pustej Klasy | PITy 2017 | zielone szkoły | oszczędzajmy wodę | edukacja globalna | Kalendarz świąt ekologicznych